Bộ ba thấu cảm
- 05 Mar, 2026
Chúng ta đang sử dụng ngôn ngữ mơ hồ, trừu tượng khi đề nghị người khác “cảm thấy” hay “trở nên”, “trở thành” như thế nào mà không chỉ rõ hành động cụ thể mà họ có thể làm để đạt được trạng thái đó. Một người bạn đề nghị:
"Tôi muốn bạn cảm thấy thoải mái chia sẻ quan điểm với tôi".
Trong câu nói này, người bạn đã bày tỏ mong muốn bạn mình cảm thấy thoải mái nhưng không chỉ rõ hành động cụ thể mà đối phương có thể làm để cảm thấy như thế.
"Tôi muốn bạn nói tôi biết tôi có thể làm gì để giúp bạn cảm thấy thoải mái chia sẻ quan điểm với tôi hơn".
Trong một cuộc thảo luận/ tranh luận có bao giờ bạn nghe câu: “Hãy đặt bản thân… vào vị trí của tôi để…” và có bao giờ chúng ta chậm suy nghĩ lại và hiểu một cách hệ thống câu nói đó chưa ?
Cụm từ đầu tiên “Empathic Trio” hay được hiểu khi biên dịch là “Bộ ba thấu cảm” sẽ đem lại cách nhìn hệ thống cho câu nói trên.
- Thấu cảm nhận thức: ta sẽ nhìn vấn đề qua góc nhìn của họ, làm rõ được tinh thần, kiểm soát cảm xúc bản thân phía sau câu từ mà có thể cảm nhận.
- Thấu cảm cảm xúc: ta sẽ đồng bộ được cảm nhận, hoà nhập vào bất cứ điều gì xảy ra bất kể là buồn hay vui.
- Thấu cảm quan tâm: ta sẽ quan tâm đến họ, sẵn sàng giúp họ. Thái độ này được phát triển từ việc muốn được chăm lo và gắn bó.
Đó là lý thuyết cơ sở vậy đào sâu hơn thì “Động cơ nào vận hành bộ ba trên?”: (1) xử lý bằng mạch thần kinh chiều xuôi. (2) xử lý bằng mạch thần kinh chiều ngược. (3) mạch thần kinh chiều ngược và nằm sâu trong não nhưng có sự tham gia của các mạch tư duy chiều xuôi trong việc đánh giá mức độ quan tâm của ta với người trong khi thảo luận.
Và có một nghịch lý là nhóm thần kinh chiều xuôi (là vùng vỏ não mới, vùng phía trên cùng của não bộ: hoạt động chậm hơn, là nguồn gốc giúp chúng ta kiểm soát: bản thân, thói quen và sự bốc đồng từ cảm xúc, đây cũng là vùng học tập các kiến thức mới, lên kế hoạch và kiểm soát các kỹ năng của bản thân) lại ít được sử dụng hơn vùng dưới đáy não (luôn hoạt động tự động liên tục không ngắt nghỉ, thể hiện bề nổi qua: trực giác, bốc đồng, chi phối cảm xúc…).
Vậy thì trong thực tế, chúng ta có phải gật đầu không điều kiện khi: họp online khi không ai góp ý, thảo luận cần sự thấu cảm nhưng lại mơ hồ trong các nội dung hai bên đang trao đổi:
“bản thân chưa hiểu cảm nhận của chính mình thì làm sao hiểu được cảm nhận của người đối diện?”
vậy chúng ta có thẳng thắn phản hồi lại đồng nghiệp, quản lý và bạn bè về cảm nhận của bản thân về vấn đề họ đang trình bày hay không ?
Source: Jean Decety, "The Neurodevelopment of Emphathy", Developmental Neuroscience 32 (2010): 257-67.
